Chyba prawie każdy z nas zna z własnego doświadczenia sytuację, w której odpalamy Instagrama, TikToka czy Facebooka, żeby tylko sprawdzić co nowego się wydarzyło na świecie. Zamiast jednak spędzić planowanych 10 minut, spędzamy godzinę, a może nawet kilka z nich. Takie zjawisko to nic innego jak uzależnienie od scrollowania, jeżeli chcesz wiedzieć jakie są jego przyczyny to znajdziesz je właśnie w poniższym artykule.
Czym jest scrollowanie?
Zacznijmy od tego, czym jest scrollowanie. to czynność polegająca na przewijaniu treści na ekranie, najczęściej w dół (lub w górę), za pomocą palca, myszki lub touchpada. Najczęściej spotkać się można z nim podczas korzystania z aplikacji takich jak TikTok czy Instagram, gdzie użytkownicy przeglądają kolejne posty, filmy lub zdjęcia poprzez jeden ruch na ekranie.
Podczas scrollowania treści, w naszym mózgu aktywuje się tzw. system nagrody, który związany jest z dostarczaniem dopaminy do naszego organizmu. Za każdym razem, kiedy natrafimy na ciekawy i angażujący naszą uwagę materiał, nasz mózg dostaje “nagrodę”. Taki system przypomina trochę grę na automatach w kasynie. Pociągasz za dźwignię i raz nie trafiasz nic, a następnym razem wygrywasz. I chociaż nawet udało ci się już raz zwyciężyć to świadomość tego, że może któryś kolejny raz także będzie szczęśliwy sprawia, że grasz dalej. Tak samo jest z postami i rolkami, scrollujesz do tej pory, aż znowu nie trafisz na coś interesującego.
Mechanizmy aplikacji nie ułatwiają sprawy
Aplikacje takie jak Instagram czy TikTok stworzone są zgodnie z koncepcją nieskończonego feedu. W praktyce oznacza to, że przewijając kolejne treści nigdy nie dojdziemy do ich końca, ponieważ one go nie mają. Możemy to porównać, do studni bez dna, która może się ciągnąć w nieskończoność.
Taka sytuacja sprawia, że nasz mózg nie dostaje jasnego sygnału, aby zakończyć czynność i skupić się na czymś innym. Sytuacja wręcz staje się odwrotna, bo zamiast dostać sygnał koniec, dostaje on zachętę, aby zobaczyć więcej i więcej.
Im dłużej scrollujemy tym algorytmy łatwiej są w stanie wychwycić nasze preferencje i zainteresowania. Robią to na podstawie tego, na czym zatrzymujemy się najdłużej, co lajkujemy czy też udostępniamy znajomym.
Im więcej treści zobaczymy, tym bardziej zaczynają się one wpasowywać w nasze wymagania. W ten sposób tworzy się błędne koło, tzw. pętla zaangażowania, której nie jesteśmy w stanie przerwać.
Możliwość ucieczki od nudy i stresu
Proces scrollowania treści nie wymaga od nas dużych nakładów intelektualnych, po prostu przesuwamy palcem po telefonie. Jest to automatycznie idealny sposób, żeby zająć czymś uwagę, kiedy akurat się nudzimy, czekając np. na autobus.
To rozwiązanie sprawdza się także bardzo dobrze, kiedy jesteśmy zestresowani i potrzebujemy zająć czymś głowę. Wtedy to, chociaż na chwilę możemy nie myśleć o sytuacji, która nas aktualnie przytłacza. Dzieje się tak w pewnym sensie automatycznie, ponieważ mózg poszukuje i wybiera wtedy najłatwiejszą i najszybszą formę przyjemności.
Efekt ,,jeszcze jednego”
Przewijając kolejne materiały nierzadko przychodzi nam do głowy myśl, że już wystarczy i powinniśmy przestać. Niestety zaraz po tej dobrej myśli pojawia się następna ,,jeszcze tylko jeden filmik”, która ciągnie za sobą lawinę kolejnych 20 lub 30 takich filmów. Nawet nie zauważamy wtedy, kiedy przestaliśmy skupiać się na treści i po prostu odruchowo przeskakujemy dalej.
Czy można uwolnić się od scrollowania?
Tak jak w każdym uzależnieniu, jest droga, aby je ograniczyć, a końcowo w ogóle zlikwidować. Podstawową sprawą, jest uświadomienie sobie właśnie jak działają aplikacje i dlaczego nas to, aż tak wciąga. Kiedy zrozumiemy mechanizmy, które nami kierują będziemy mogli przejść do konkretnych czynów.
Aby ograniczyć scrollowanie, warto wprowadzić proste zasady, takie jak limity czasu w aplikacjach czy usunięcie ich z łatwo dostępnych miejsc na telefonie. Pomocne również okazuje się zastąpienie tego nawyku inną aktywnością, np. spacerem, czytaniem lub słuchaniem podcastów. Kluczowe jest kontrolowanie czasu spędzonego przed ekranem oraz stworzenie w swoim domu tzw. stref bez telefonu (np. łóżko w sypialni czy nawet sama sypialnia)
Scrollowanie samo w sobie nie jest niczym złym. Pozwala nam odpocząć, zdobywać informacje i utrzymywać kontakt z innymi ludźmi. Problem pojawia się jednak wtedy, gdy przestajemy kontrolować czas spędzany przed ekranem, a przewijanie treści staje się automatycznym nawykiem.
Mechanizmy działania mediów społecznościowych, wsparte przez algorytmy i sposób funkcjonowania naszego mózgu, sprawiają, że bardzo łatwo wpaść w pułapkę niekończącego się scrollowania. Dlatego warto świadomie korzystać z technologii, obserwować własne nawyki i regularnie robić sobie przerwy od ekranu. Nawet niewielkie zmiany mogą pomóc odzyskać kontrolę nad swoim czasem i skupić się na tym, co naprawdę ważne w codziennym życiu.